Het Bos

foret

Bossen zijn er in ieders belang, om verschillende redenen waar men zich al dan niet bewust van is (vertragen van het broeikasteffect, vrije tijd, vertragen van de waterlopen, filteren van het water, voorkomen van erosie,…) . Ondanks de talrijke diensten die ze verstrekken, zijn bossen op verschillende plaatsen van de planeet bedreigd door de menselijke activiteit. Dit is ongetwijfeld een van de talrijke onvermoede aspecten van de dubbelzinnigheid van het menselijk wezen…  Bossen kunnen echter enkel duurzaam blijven bestaan indien iedereen meehelpt aan het behoud ervan, onder andere door een beter begrip van de kwestbare evenwichten waardoor ze beheerst worden en waarvan de Mens deel uitmaakt.

Zoals alle levende organismen evolueert een boom iedere dag; het is een wezenlijk kenmerk van de boom dat hij groeit en hout aanmaakt. In tegenstelling tot wat velen denken, is bosuitbating, en dus ook het gebruik van hout, geen bedreiging voor onze bossen. Een bos dat op een correcte manier wordt uitgebaat, zal namelijk beter gedijen door meer hout voort te brengen en zijn rol van vastzetten van CO2 en produceren van O2 beter te vervullen.

Het gebruik van hout, bijvoorbeeld in de bouw, bevordert de ontwikkeling van de bossen. In de geïndustrialiseerde landen heeft de vraag naar timmerhout een positieve invloed op de bossen omdat de boseigenaars hierdoor worden aangezet om te investeren en te kiezen voor een doordacht en duurzaam bosbeheer.

Het bos op wereldvlak

Bijna 30% van de het landoppervlak van de aarde bestaat uit bossen.

In onderstaande link staan de beboste oppervlakten van de meeste landen ter wereld vermeld voor de jaren 1990, 2000, 2005, 2010 en 2015 voor zover cijfers beschikbaar zijn. De totale oppervlakte van het desbetreffende land, de bosindex en de te verwachten evoluties op korte en langere termijn staan eveneens vermeld.

U zal kunnen vaststellen dat de bosoppervlakte op wereldvlak tussen 2010 en 2015 met bijna 20 miljoen hectaren (195.000 km²) afgenomen is!

HET BOS OP WERELDVLAK - CIJFERS

 

foretDe link hierboven toont duidelijk het overwicht van twee grote bosgebieden in Rusland en het Amazonegebied (tropisch Amerika) en, in mindere mate, tropisch Afrika (Congobekken en beboste streken van de droge tropen) en Noord-Amerika. We kunnen eveneens vaststellen dat grote niet-tropische landen zoals China en het Midden-Oosten een heel lage bosindex hebben. Dit is het resultaat van een lange en intensieve menselijke aanwezigheid enerzijds en een grote hoeveelheid onbeboste schrale gronden anderzijds.

 

Acht landen bezitten ieder meer dan honderd miljoen ha bos wat samen bijna 63% van alle bossen ter wereld uitmaakt.

 

Landen
Oppervlakte
(miljoen ha)
Land Bossen
Bosindex
Rusland 1 707 815 47,38%
Brazilië 851 493 61,01%
Canada 997 347 31,10%
Verenigde Staten 962 310 31,57%
China 960 208 21,55%
R.D. Congo 234 152 65,73%
Australië 768 125 19,29%
Indonesië 181 91 49,58%
Totaal van de 8 landen 6 660 2 548 38,26%
Rest van de wereld 6 918,6 1 485 21,46%

 

Op enkele uitzonderingen na kunnen we stellen dat in de geïndustrialiseerde landen voornamelijk gematigde of boreale bossen voorkomen daar waar de bossen in de ontwikkelingslanden voor 85% bestaan uit tropisch woud (dichte, vochtige bossen en gemengde bos/grasgebieden in de droge tropen).

 

Het Belgische bos

Het Belgische bos beslaat ongeveer 704.821 ha(1) waarvan 556.200 ha zich in het Waalse Gewest bevindt, 146.381 ha in het Vlaamse Gewest en 2.240 ha in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 23% van het Belgische territorium wordt ingenomen door bos.

Sinds meer dan een eeuw neemt het Belgische bos in oppervlakte toe: 435.000 ha in 1866, 618.000 ha in 1970 en 692.916 ha in 2000, hetzij bijna 60% groei op 140 jaar. Bossen vertegenwoordigden 21,23% van het Belgische territorium in 2002. In de volgende jaren zal de beschikbaarheid aan inlands hout groter zijn dan dat nu het geval is.

Momenteel is de gemiddelde jaarproductie, voor alle houtsoorten samen, ongeveer 7,71 m³ per ha, terwijl ze in het begin van de 20e eeuw niet meer dan 1,5 m³ per ha bedroeg. Ze is met andere woorden vervijfvoudigd en de kwaliteit van onze bossen is aanzienlijk verbeterd.

Meer dan de helft van de oppervlakte van de provincie Luxemburg wordt ingenomen door bossen en daarmee voert die provincie de lijst aan. Daarna volgen de provincies Namen, Luik, Henegouwen, Antwerpen, Limburg, Brabant (Waals en Vlaams), Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen.

(1) Panorabois Wallonie, uitgave 2017, Office Economique Wallon du Bois

Situatie in het Waalse Gewest

De beboste oppervlakte bedraagt 556.200 ha, dit is 33 % van de totale oppervlakte van het Waalse Gewest.

De verhouding loofhout/naaldhout is 57 % loofhout en 43 % naaldhout. Ter informatie, artikel 31 van de ‘Code forestier wallon’ (BS 12.09.2008 – in voege getreden op 13 september 2009 – AGW. 27 mei 2009 – BS 04.09.2009) vermeldt duidelijk, dat indien de Waalse Regering, op het vlak van het Waalse Gewest, een risico tot aanzienlijke wijzigingen vaststelt tussen de oppervlakten van loofhout- en naaldhoutbestanden, ze verschillende maatregelen moet treffen om aan deze situatie te verhelpen. Volgens de bijlage aan dat boswetboek bedroeg de oorspronkelijke situatie een evenwicht van 53% loofhout en 47% naaldhout. De actie van de Regering moet worden voorzien van zodra de afwijking groter is dan 5% van deze oorspronkelijke situatie.

In onderstaande tabel wordt de oppervlakte per houtsoort gegeven voor Wallonië.

foretwallone

 

Oppervlakte (openbare en privébossen) in ha Volume op stam

(* 1000 m³)

LOOFHOUT Eiken 79 900 23 559
Beuken 44 400 15 540
Eiken en beuken gemengd 29.300 /
Essen 7 700 3 603
Eiken en essen gemengd 8 000 /
Berken 1 200 3 133
Populieren 7 700 1 923
Bestanden van edel loofhout 1 25 100 /
Andere loofbomen 2 43 000 6 647
Kreupelhout 14 600 /
NAALDHOUT Vuren 123 200 43 598
Douglas 20 300 6 148
Douglas en grenen gemengd 12 000 /
Grenen 8 300 3 322
Lorken 7 000 2 587
Andere naaldbomen 3 22 300 998
Niet-productieve bosgebieden 81 000 /

 

Bron : Direction de la Nature et des Forêts, 2017, Inventaire Permanent de la Ressource Forestière Wallonne.

1 : Volgens afspraak komt dit overeen met bestanden waar zogenaamd edele loofhoutsoorten (rood eiken, esdoorn, essen, kersen, olmen) alleen of onderling gemengd meer dan 2/3 van de grondoppervlakte van het bestand innemen.

2 : Volgens afspraak komt dit overeen met bestanden waar loofhoutsoorten meer dan 50% van het hout op stam uitmaken maar niet tot de andere categorieën behoren.

3 : Volgens afspraak komt dit overeen met bestanden die voornamelijk uit naaldhoutsoorten bestaan (meer dan 50%) maar die niet beantwoorden aan de classificatiecriteria voor zuivere of quasi zuivere naaldhoutbestanden.

50.8% van de beboste oppervlakte in Wallonië is in handen van ongeveer 100.000 privé-eigenaars. De gemiddelde oppervlakte per boseigenaar bedraagt dus niet meer dan 2,82 ha.

Bij de openbare boseigenaars zijn verschillende soorten te onderscheiden: 35 % van de totale beboste oppervlakte behoort toe aan gemeentes, 11% aan provincies en ongeveer 2% aan kerkfabrieken, ocmw’s en intercommunales.

De oppervlakte van het Waalse bos blijft onophoudelijk lichtjes aangroeien.

 

Situatie in het Vlaamse Gewest

De beboste oppervlakte bedraagt 146.381 ha, dit is 10,8 % van de totale oppervlakte van Vlaanderen.

De verdeling in houtsoorten ligt als volgt: 50 % loofhout, 36 % naaldhout, 12 % gemengde populatie en 2% niet-productief bos.

Opgelet: in tegenstelling tot de vorige tabel bestaat er momenteel alleen een overzicht op basis van het volume op stam. Er wordt nog gewerkt aan een inventaris per houtsoort en oppervlakte.

foretflama

 

 

Volume op stam (*1000 m³)
LOOFHOUT Eiken 14 638
Beuken 10 247
Populieren 21 957
Andere loofhoutbestanden 2 26 349
RESINEUX Grenen 15 809
Corsicaanse den 7 114
Lorken 1 317
Andere naaldhoutbestanden 3 2 108
Niet-productieve bosgebieden 527

 

Bron : Agentschap Natuur en Bos – 2000

70% van de beboste oppervlakte is in privébezit. Bij de openbare eigenaars onderscheiden we het Vlaamse Gewest met 13 % en de provincies, gemeentes, ocmw’s, kerkfabrieken en intercommunales met 17 %. Het aantal privébosbezitters ligt rond de 68.000 en de gemiddelde oppervlakte per eigenaar bedraagt 2,15 ha.

De aangroei van de beboste oppervlakte in Vlaanderen is uiterst klein,vrijwel onbestaand. Oorzaken daarvoor zijn in volgorde van belangrijkheid:

  • woonzone;
  • uitbreiding van landbouwgebied;
  • industriële zones;
  • natuurdomeinen;
  • recreatieve en vrijetijdszones.

Situatie in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Het Brusselse bos beslaat 2.240 hectare waarvan 1.654 hectare alleen al in het Zoniënwoud. Het bosbestand in het Zoniënwoud is al volgt samengesteld:
foretbxl

LOOFHOUT Beuk 74%
Eik 16%
Andere loofbomen 2%
NAALDHOUT Naaldbomen ( vooral dennen en lorken) 8%

Bron :Natuurrapport 2012 – Brussels Instituut voor Milieubeheer